Woord & Dienst januari 2015 / De participatiesamenleving

Woord van het jaar 2013, maar nog steeds een vaag begrip en een vlag die de lading eerder bedekt dan dekt. Een etiket waarop de precieze ingrediënten nog ontbreken: participatiesamenleving. Tegelijkertijd een gouden greep als intrinsiek sympathieke woordcombinatie. De meeste van ons zullen toch graag willen deelnemen aan de directe leefwereld.
Inmiddels ontdekken we echter dat participeren in deze combinatie vooral betekent: doe het zelf. Want om burgers ruimte te geven liberale waarden uit te kunnen leven, trekt de overheid zich terug. Einde verzorgingsstaat – in ieder geval in enge zin. En dat dat hier en daar tot enige reserve, zelfs tot argwaan leidt, is niet verwonderlijk.

Uit de financiële wereld komt het begrip participatiemaatschappij, wat klinkt als een synoniem van participatiesamenleving. Omdat het formeler en serieuzer overkomt, lijkt dit woord zelfs beter te passen bij de vermeende inhoud van het nieuwe ideaal. Een participatiemaatschappij is echter een onderneming die andere ondernemingen kennis, netwerk en vooral kapitaal ter beschikking stelt om uiteindelijk een graantje mee te kunnen pikken van te realiseren winsten. Het woorddeel maatschappij heeft hier dus niets met samenleving van doen.

Tegelijk biedt het verschil tussen deze begrippen wel een instrumentarium om de participatiesamenleving te bevragen. Want wat is de winst van de beoogde constellatie en wat het verlies? Dat de overheid zal kunnen bezuinigen, ligt voor de hand. Maar wat is de prijs en waar komt het prijskaartje precies te hangen? En dan gaat het niet meer alleen over geld, maar ook over waarden. Juist over waarden, waarschijnlijk. Hoeveel gegarandeerde vangnetten kunnen en willen we missen in een samenleving waarin niet meer de gemeenschap maar de individu centraal staat? En in hoeverre zal voorkomen kunnen worden dat vooral het recht van de sterkste of het recht van de rijkste gaat gelden in een samenleving die amper geleerd heeft hoe om te gaan met het gegeven van maatschappelijke pluriformiteit?
Allemaal vragen die gesteld kunnen worden nu de schetsen voor de participatiesamenleving nog weinig concreet zijn en het concept nader moet worden ingevuld. Participeren in het zoeken naar mogelijke antwoorden, ook vanuit christelijk perspectief, is daarom zinvol.

Dick Vos

Verschijningsdatum: 23 januari

>> Bekijk de inhoudsopgave van dit nummer
>> Lees het gratis artikel: ‘Thomas Merton – contemplatie én engagement’

>> Neem een Proefabonnement!

 

Andere nummers